BERLIJNBLOG

De Ständige Vertretung is een Rijnlandse oase, midden in Oost-Berlijn. De eigenaren verhuisden samen met de regering uit Bonn naar de nieuwe Duitse hoofdstad aan de Spree. Zo kon het oude clientele van politici, lobbyisten en journalisten hun geliefde heimat behouden.

BERLIJN - Friedel Drautzburg kijkt vanuit zijn restaurant naar buiten. Zijn ogen dwalen naar het station Friedrichstraße en de daaronder stromende Spree, de rivier die de Duitse hoofdstad splijt. ,,Ik had nooit gedacht dat ik naar Berlijn zou verhuizen", peinst de West-Duitse waard, zittend tussen portretten van oud-kanseliers als Konrad Adenauer, Helmut Schmidt en Willy Brandt.

Tot medio 1991 was de wereld voor Drautzburg (67) nog in orde. De Duitse eenwording was inmiddels een feit, die Mannschaft was net wereldkampioen voetbal geworden en de regering van Helmut Kohl zetelde veilig in het provinciaalse Bonn. Maar op 20 juni 1991 werd alles anders. Het ging om een nek-aan-nek-race in de Bondsdag, met als inzet een mogelijke verhuizing naar Berlijn.

Drautzburg was het boegbeeld van de beweging ,,Ja zu Bonn", die zich ertegen verzette, dat Berlijn niet alleen hoofdstad maar ook regeringszetel werd. ,,Met nauwelijks zeventien stemmen meer won het kamp van Berlijn, met hulp van de postcommunistische PDS, die van oudsher een hekel aan Bonn had. Dat was voor hen veertig jaar lang het symbool van het boze kapitalistische systeem."

Nog steeds denkt de vriendelijke kroegbaas, terwijl hij aan zijn snor frunnikt, dat de beslissing te snel is geweest: ,,Ik vond net als toenmalig SPD-lijsttrekker Oskar Lafontaine dat er hals over kop is gehandeld. Ook was de verhuizing te duur. Tot slot is de burgers uit de DDR nooit naar hun mening gevraagd."

Campagnevoeren kon Friedel Drautzburg goed. Dat had hij, samen met zijn goede vriend Günter Grass, Nobelprijswinnaar voor Literatuur, al bewezen bij de verkiezing van Willy Brandt in 1969 en 1972. Maar dit keer mocht het niet baten. Samen met zijn compagnon Harald Grunert, met wie hij ruim twintig goedlopende kroegen heeft opgericht, besloot Drautzburg zijn activiteiten vijfhonderd kilometer oostwaarts te verleggen, naar het nieuwe regeringscentrum.

,,Berlijn-vijand Nr. 1 komt", kopte de BZ, het grootste roddelblad van de Duitse hoofdstad. Thuis in Bonn werd hij als een verrader gezien. Maar de ondernemer liet zich niet van de wijs brengen en volgde zijn trouwe en goedbetalende klanten. ,,Mijn handel is de politieke gastronomie", zegt Friedel Drautzburg, zonder zijn gezicht te vertrekken. Hij bediende Helmut Kohl, Gerhard Schröder en Angela Merkel en geldt bij ingewijden als een ,,katalysator van politieke communicatie".

In 1997 openden de ondernemers uit Bonn hun Ständige Vertretung in Berlijn. Omdat de Bondsrepubliek de DDR nooit compleet erkende hadden de twee buurlanden geen officiele ambassades, maar namen elk genoegen met een ,,permanente vertegenwoordiging". Zo kwam Drautzburg op de naam van de huidige brasserie aan de Schiffbauerdamm, die overigens in 1717 door een Hollandse ingenieur werd gebouwd.

De Ständige Vertretung (StäV) ligt op een steenworp van de Rijksdag en de studio's van Europa's grootste tv-zenders ARD, ZDF en RTL. Hierdoor is de oude clientele van journalisten en politici gegarandeerd. Ook bekende acteurs lopen in en uit. Het gerenommeerde Deutsches Theater en het Berliner Ensemble van de beroemde regisseur Bertolt Brecht liggen om de hoek, net als het revuetheater Friedrichstadtpalast, waar elke avond tientallen vrouwen hun adembenemend lange benen showen.

Op de Spree, achter de tafeltjes die nostalgisch tot het ,,Rijn-terras" van de StäV zijn gedoopt, varen afgedankte Nederlandse rondvaartboten, die ook hier de namen de prinsessen Wilhelmina, Juliana of prins Bernhard dragen. Het lijkt een anomalie, die Amsterdamse scheepjes midden in Duitsland.

Net zo opmerkelijk is het interieur van de StäV in Berlijn, dat op een soort Bonn in museumvorm lijkt. Zo ziet men de parlementsstoel van Jakob Kaiser, een invloedrijke CDU-politicus uit de tijd van het West-Duitse Wirtschaftswunder. Ook hangt er een Jugendstil-lamp uit het chique staatshotel Petersberg bij Bonn, net als een vitrine met daarin de keelpastille die DDR-leider Erich Honecker aan zijn West-Duitse collega Helmut Schmidt gaf, toen deze Oost-Duitsland na zijn eerste bezoek lachend verliet. Drautzburg, trots: ,,De directeur van het Deutsches Historisches Museum heeft een oogje op heel wat objecten uit onze collectie."

Vanaf de eerste dag is de StäV een succes. Niet alleen toeristen, ook topdelegaties van Daimler-Chrysler, Volkswagen en energiereus E.On zitten aan smalle houten tafeltjes dicht op elkaar. Het Rijnlandse menu is eenvoudig en betaalbaar. ,,Himmel on ääd" (hemel op aarde, oftewel bloedworst met aardappelpuree) heb je al voor minder dan een tientje. Daarnaast staat er Kanzlerfilet (een Berlijnse Currywurst) op het menu en ook Saumagen uit de Palts (gevulde varkensmaag), het lievelingsgerecht van Helmut Kohl. Vaak wachten klanten buiten, keurig in een rij, op een plaatsje.

,,Als je de deur van de StäV betreedt dan is het alsof je op televisie bent. Het gaat om zien en gezien worden", ligt Frank Ossenbrink toe. De topfotograaf is vaste klant en menig foto van hem hangt aan de muren. ,,Deze plek is een perfecte leerschool voor het openbare leven. In Engeland heb je speakers corner in het Londense Hyde Park. Daar staan idioten op sinaasappelkisten en houden toespraken, terwijl niemand goed luistert. In Duitsland heb je de StäV, waar iedereen met iedereen praat en Kölsch drinkt - zonder sinaasappelkistjes."

Vroeger kwamen bezoekers van Oost-Berlijn aan op het macabere grensstation Friedrichstrasse. Daar stonden DDR-soldaten dreigend met getrokken karabijnen in de aanslag. Je moest zelfs je schoenen uittrekken op verdenking van deviezensmokkel. 's Avonds laat werd het West-Duitse bezoek vaak onder tranen gedag gezegd in het Tränenpalast. Tegenwoordig eindigt een dagje Berlijn in de StäV, dat direct onder het station ligt.

,,Elke parlementarier heeft een budget om mensen uit zijn kieskring uit te nodigen. Die bezoeken dan de Rijksdag, het Bundespresseamt en de vertegenwoordiging van het desbetreffende Bondsland. 's Middags eet men steevast een hapje in de StäV", zegt Gerhard Hofmann (57). Hij is chefcorrespondent voor RTL, Europa's grootste televisiezender.

In zijn kantoor aan de Schiffbauerdamm vertelt Hofmann, die bevriend is met Gerhard Schröder, over zijn lidmaatschap van het ZK, een ,,informele ronde" van journalisten, woordvoerders, politici en ambtenaren. In dit Zentralkomitee, een woordspeling op de gestaalde machthebbers van de DDR, gaat het volgens Hoffmann niet alleen om politiek gekonkel maar ook om gezelligheid: ,,Het is geen geheimloge zoals Opus Dei. Alle onderwerpen komen aan de orde, van verkiezingen tot onze huwelijken."

Ook Kerstin Kießler kent de kroegbazen van de StäV nog uit Bonn. ,,In het begin kwamen in hun cafes beginnende redacteuren en de assistenten van volksvertegenwoordigers. Die werkten zich omhoog en zijn tot vandaag trouw gebleven", herinnert zich Kießler, die woordvoerder van de overleden Bondspresident Johannes Rau was en nu voor de stadstaat Bremen werkt. Ook was zij actief in de ,,Gelbe Karte" en de ,,Rote Antenne", twee netwerken van de sociaal-democratische SPD, die de StäV frequenteren.

Een ander voorbeeld van jarenlange verbondenheid is Ullrich Wickert. Toen hij nog bij de WDR werkte stond hij in Bonn bij Drautzburg achter de tap. Tegenwoordig is Wickert de anchorman van de veelbekeken Tagesschau, Ook Gerhard Schröder - ,,De StäV is een zegen" - kwam overigens als normaal volksvertegenwoordiger al bij Drautzburg over de vloer. Stamgasten met privileges kunnen zelfs messingen naamplaatjes aan de toog krijgen. Oude liefde roest niet.

Het loopt zo goed dat het concept van de StäV furore maakt. Inmiddels is een klein imperium in Duitsland ontstaan, met ,,permanente vertegenwoordigingen" in de Hanzesteden Hamburg en Bremen, in Hannover en Leipzig. Brussel is gepland. De klanten waarderen de Rijnlandse gezelligheid met Kölsch, het Keulse bier dat in fluitjes gedronken wordt. Maar voor het politieke achtergrondgesprek wijkt men uit naar plekken die rustiger zijn, zeggen kenners.

Tegenwoordig komen in de StäV ook mensen, die niet direct de laatste roddels uit de Rijksdag reciteren. Zoals Doris Diels. Op een dag liep ze naar binnen, en vroeg naar de chef. Friedel Drautzburg kreeg van de zeventigjarige vrouw uit Wassenaar te horen dat ze als kind in het pand had gewoond. Daarop wees ze hem op een vooroorlogse foto van zijn voorgevel, waar tot 1945 de sigarengroothandel van Louis Krafft, de vader van mevrouw Diels, gevestigd was.

Doris Diels: ,,Vanwege de bombardementen op Berlijn moest ik als klein meisje naar een kinderkamp bij Breslau, omdat ons huis in puin lag." Toen het Rode Leger naderde vluchtte ze terug naar Hitlers hoofdstad en woonde bij haar oma, boven de huidige Ständige Vertretung. De keuken van het huidige restaurant was vroeger het kantoor van haar vader. De enorme bunker, waar de familie schuilde, staat nog steeds om de hoek in de Reinhardtstrasse.

Met paard en wagen vluchtte de tienjarige Doris in 1945 voor de Russen richting de Elbe: ,,We lieten alles achter. Na de oorlog leerde ik een Nederlandse man kennen, die later diplomaat in Bonn werd. Zo had ik privileges bij de grensovergang Friedrichstraße; mijn zus moest langer in de rij staan, want die had een gewoon West-Duits paspoort."

Het is een ironie van de geschiedenis dat zelfs de Linkspartei, de opvolger van de postcommunistische SED, tegenwoordig persconferenties in de StäV houdt. Zij golden als de grootste tegenstanders van Bonn en drinken nu vrolijk in een locatie die vroeger voor hen het hol van de leeuw betekende.

Natuurlijk tafelt de Berlijnse beau monde niet alleen in de Ständige Vertretung. Sinds enkele jaren wijken politici en het hoofdstedelijk journaille meer en meer uit naar de dure restaurants rond de Gendarmenmarkt. Gerhard Schröder zat 's avonds vaak in het Borchardts en zijn collega Joschka Fischer van de Groenen doceerde graag zijn zicht op de wereldpolitiek in Lutter & Wegner. Ook het Eckstein, op de hoek van de boulevard Unter den Linden en de Amerikaanse ambassade, is voor insiders van de Duitse politiek the place to be.

,,Die chique restaurants halen het echter niet bij de StäV", vindt fotograaf Frank Ossenbrink. ,,In de Ständige Vertretung zie je dat communicatie zowel verticaal als horizontaal verloopt: Ook een hoge politicus, die met zeven bodyguards binnenkomt, praat met de gewone burger. Voorwaarde is dat die twee een gespreksthema hebben, voetbal en carnaval doen het altijd goed."

In zijn appartement om de hoek van de StäV kijkt de 45-jarige Ossenbrink over de skyline van Berlijn. Hij heeft kantoren in Brussel, Bonn, Warschau en natuurlijk de Duitse hoofdstad. Aan de muur van zijn studio hangen grote beelden van een ontspannen Gerhard Schröder, op vakantie met diens vierde Frau Doris. Ook Angela Merkel is door Ossenbrink vereeuwigd, terwijl de eerste vrouw in het Kanzleramt ongedwongen lacht.

,,Gerhard Schröder komt al jarenlang in de StäV. Hij waardeert het dat hij ongestoord met zijn oude moeder aan een tafeltje kan zitten. Ook zijn legendarische verkiezingsnacht in september 1998 werd in de StäV uitbundig gevierd", herinnert Ossenbrink zich. Na zestien lange jaren Helmut Kohl kwam toen de SPD eindelijk aan de macht. Ossenbrink lacht: ,,Zo kon ik een legendarisch kiekje nemen van de Franse cultuurminister Jack Lang en schrijver Günter Grass, die samen een vat Kölsch aan het legen waren."

Ossenbrink geldt als een van de bekendste fotografen van Duitsland. ,,Als student Neerlandistiek had ik een bijbaantje bij het ZDF, haalde politici en journalisten af en bracht ze naar de tv-studio's. Sindsdien ken ik alle bekende namen uit het milieu persoonlijk." In de jaren tachtig leerde Ossenbrink ook de Oost-Duitse diplomatieke vertegenwoordiging in Bonn kennen. ,,Daar lagen altijd van die rare persberichten, waarin stond dat de DDR zich inzette voor vrede en ontwapening." Honeckers heilstaat nodigde buitenlandse journalisten, waaronder Ossenbrink, uit om te laten zien dat de ontwapening een politiek doel was. De fotograaf: ,,Voor onze West-Duitse delegatie werd het complete verkeer in Oost-Duitsland lamgelegd."

Vanuit zijn Berlijnse studio ziet Ossenbrink ook de vroegere West-Duitse diplomatieke vertegenwoordiging in Oost-Berlijn. ,,Voor 1989 woonden in deze hele buurt voornamelijk agenten van de Staatssicherheit. Overal stonden de Russische Lada's voor de deur."

Knuth Gröndahl (65) kan over de Stasi een woordje meepraten. De ex-diplomaat werkte tot 1989 als politiek attache in de West-Duitse diplomatieke post in Oost-Berlijn. ,,Elke beweging, zowel zakelijk als prive, nam het Ministerium für Staatssicherheit waar. De tweede verdieping van het flatgebouw waar we woonden zat vol afluisterapparatuur van de Stasi. Hetzelfde doel had de lege woning naast ons. Zelfs vrienden en de poetsvrouw bespioneerden ons", vertelt Gröndahl aan de telefoon.

Hij is persoonlijk bevriend met Friedel Drautzburg van de StäV: ,,Ik ken hem al dertig jaar, uit onze tijd in Bonn. Maar naar zijn lokaal ga ik niet vaak. Ik heb het niet zo met die Rijnlandse gemoedelijkheid en hun biergelagen", aldus Gröndahl: ,,Ik drink liever wijn."

Tot de komst van de Ständige Vertretung naar Berlijn had de hoofdstad ook geen carnaval. De stijve Pruisen konden niets beginnen met de hossende feestgangers uit Bonn. Daarop importeerde Harald Grunert, de rustige partner van Drautzburg, het Keulse karnaval (lokroep: ,,Kölle Alaaf!") naar Berlijn. In het begin klaagden omwonenden van de StäV nog over ordestoring, intussen zijn Aswoensdag en Rozenmaandag zo ingeburgerd dat er een miljoen mensen naar het Berlijnse carnaval komen.

Het motto van de nieuwelingen uit Bonn is: ,,Als we al moeten leven, dan tenminste goed!" En de Keulse grondwet zegt: ,,Et es wie et es" (Het is zoals het is). ,,De Berlijners moeten onder ogen zien dat steeds meer buitenstaanders hun stad bewonen en veranderen", zegt kroegbaas Drautzburg en geeft tegelijkertijd toe dat hij Berlijn uiteindelijk toch heeft aanvaard: ,,Natuurlijk op het politieke vlak en met onze business, maar ook maatschappelijk en prive. Maar wacht, ik vergeet het belangrijkste, namelijk de liefde", lacht Drautburg. Met zijn aanzienlijk jongere Oost-Duitse vriendin heeft hij een zesjarig dochtertje: ,,Ze praat plat-Berlijns, maar als ze zingt dan zijn het Rijnlandse liedjes."

www.staev.de